EKED ekipmanları, makine ve tesisatlarda bakım, onarım, temizlik veya ayar yapılırken enerjinin kontrolsüz şekilde geri gelmesini önleyen iş güvenliği ürünleridir. EKED; Etiketle, Kilitle, Emniyete Al ve Dene adımlarının baş harflerinden oluşur ve uluslararası literatürde LOTO (Lockout / Tagout) olarak bilinir. Bu rehberde EKED ekipmanlarının neler olduğunu, hangi enerji kaynağında hangi ürünün kullanıldığını ve doğru ekipmanın nasıl seçileceğini adım adım anlatıyoruz.
EKED Nedir ve Neden Ekipman Gerektirir?
Bakım sırasında yaşanan ciddi iş kazalarının önemli bir bölümü, bir makinenin başka biri tarafından farkında olmadan çalıştırılması ya da sistemde kalan basınç, gerilim veya ısının aniden açığa çıkmasıyla meydana gelir. EKED yöntemi bu riski iki katmanda ortadan kaldırır: fiziksel engel (kilit) ve görsel uyarı (etiket).
Yazılı bir prosedür ne kadar iyi olursa olsun, sahada bu iki katmanı sağlayacak doğru ekipman yoksa uygulama eksik kalır. Bu yüzden EKED programının ilk somut adımı, tesisteki enerji kaynaklarına uygun EKED ekipmanlarını belirlemek ve temin etmektir. Tüm ürün gruplarını tek sayfada görmek için etiketleme kilitleme ürünleri sayfamıza göz atabilirsiniz.
EKED Ekipmanları Nelerdir? 10 Temel Ürün Grubu
1. Emniyet Asma Kilitleri
EKED sisteminin kalbidir. Her yetkili çalışan kendi kişisel emniyet asma kilidini kullanır; anahtar yalnızca onda kalır. Emniyet asma kilitleri hafif, darbeye dayanıklı, renk kodlu ve uyarı etiketlidir. Anahtarın kilit kapanmadan çıkmaması, kilidin açık bırakılmasını önler. 38 mm ve 76 mm askı seçenekleri farklı kilitleme noktalarına uyum sağlar.
2. Şalter Kilitleme Ekipmanları
Elektrik panolarındaki devre kesicilerin kapalı konumda sabitlenmesini sağlar. Minyatür devre kesiciler (MCB) için POS, PIS, TBLO, POW tipi kilitler; kompakt şalterler için clamp-on modeller; büyük devre kesiciler için sıkı kavramalı modeller kullanılır. Detaylı seçim için şalter kilitleme ekipmanları sayfamızdaki tabloya bakabilirsiniz.
3. Vana Kilitleme Ekipmanları
Su, buhar, gaz, hava ve kimyasal hatlarındaki vanaların açılmasını engeller. Küresel vanalar için kol kilitleri, kelebek vanalar için kapak tipi kilitler, sürgülü (simit) vanalar için volanı saran kilitler kullanılır. Karışık vana tipleri için universal modeller pratik çözüm sunar. Tüm modeller vana kilitleme ekipmanları kategorimizde.
4. Kablo Kilitleme Ekipmanları
Esnek kablosu sayesinde birden fazla noktayı tek cihazla kilitler. Standart kilitlerin oturmadığı düzensiz noktalar, pako şalterler ve vana grupları için idealdir. Kablo kilitleri ayarlanabilir, geri çekilebilir ve paslanmaz çelik kablolu seçeneklerle sunulur.
5. Kilit Çoklandırıcılar (Hasp)
Aynı enerji kaynağında birden fazla kişi çalışıyorsa çoklandırıcı kullanılır. Her çalışan kendi kilidini çoklandırıcıya takar; son kilit çıkarılmadan enerji geri verilemez. 25 mm ve 38 mm çene, çelik, alüminyum ve iletken olmayan plastik seçenekleri vardır.
6. EKED Uyarı Etiketleri
Kilidin yanında mutlaka bir EKED uyarı etiketi bulunur. Etiket; kimin, ne zaman ve neden kilitlediğini gösterir. “Tamir Var Şalteri Açmayınız”, “Dikkat Bakım Var Çalıştırma” gibi Türkçe uyarı metinleri sahada herkesin durumu anlamasını sağlar.
7. Grup Kilitleme Kutuları ve EKED Çantaları
Çok sayıda kilitleme noktası ve çalışanın olduğu büyük bakımlarda, noktaları kilitleyen anahtarlar grup kilitleme kutusuna konur ve her çalışan kutuyu kendi kilidiyle kilitler. EKED çantaları ise teknisyenin ekipmanını sahaya düzenli taşımasını sağlar.
8. Fiş ve Pnömatik Bağlantı Kilitleri
Fişli makinelerin ve havalı aletlerin yeniden bağlanmasını engeller. Fişi çekmek tek başına izolasyon sayılmaz; fiş ve pnömatik kilitler fişin kilitli bir muhafazaya alınmasını sağlar.
9. EKED İstasyonları
Kilitlerin, cihazların ve etiketlerin düzenli ve görünür şekilde saklandığı duvar panoları ve dolaplardır. EKED istasyonları ekipmanın kaybolmasını önler, eksikleri görünür kılar ve çalışanın ihtiyaç duyduğu ürüne hızla ulaşmasını sağlar.
10. EKED Setleri
Yukarıdaki ürünlerin bir kısmını tek pakette sunan hazır çözümlerdir. Elektrikçiler için bel çantalı kitler, tesisler için istasyonlu setler, vana ve karma uygulamalar için büyük setler bulunur. LOTO’ya yeni başlayan işletmeler için EKED setleri en hızlı yoldur.
Hangi Enerji Kaynağına Hangi EKED Ekipmanı?
Doğru ekipman, önce enerji kaynağına sonra kilitlenecek noktanın tipine göre seçilir. Aşağıdaki tablo ilk seçim için hızlı bir başlangıç sağlar:
| Enerji kaynağı | Kilitleme noktası | Uygun EKED ekipmanı |
|---|---|---|
| Elektrik | Devre kesici, şalter, pano | Şalter kilitleri + emniyet asma kilidi |
| Elektrik (fişli) | Fiş, priz | Fiş kilitleri |
| Hidrolik / akışkan | Küresel, kelebek, sürgülü vana | Vana kilitleri |
| Pnömatik | Hava hattı, hızlı bağlantı | Pnömatik bağlantı kilitleri, vana kilitleri |
| Termal (buhar) | Buhar vanaları | Vana kilitleri, kablo kilitleri |
| Mekanik / çoklu nokta | Düzensiz noktalar | Kablo kilitleri |
| Birden fazla çalışan | Aynı nokta | Çoklandırıcı veya grup kutusu |
EKED Ekipmanı Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Uyumluluk: Şalter tetik genişliği, vana kol ölçüsü ve boru çapı ekipmanla uyumlu olmalıdır. Emin değilseniz fotoğraf göndererek uygun modeli sorabilirsiniz.
- Malzeme: Elektriksel risklerde iletken olmayan, nemli ve kimyasal ortamlarda paslanmaz veya dayanıklı malzemeler seçilmelidir.
- Anahtar sistemi: Kişisel kilitlerde her kilidin tek anahtarı olmalıdır. Gerekirse ortak anahtar veya kontrollü master anahtar sistemi kurulur.
- Renk kodlama: Ekip, vardiya veya taşeron ayrımı için renkli kilitler kullanmak sahadaki karışıklığı önler.
- Etiket dayanıklılığı: Etiketler nem, yağ ve UV’ye dayanıklı, kolay okunur ve yazılabilir olmalıdır.
- Düzen ve erişim: Ekipmanın istasyonlarda veya çantalarda saklanması, uygulamanın sürekliliğini sağlar.
EKED Ekipmanları Hangi Sektörlerde Kullanılır?
EKED ekipmanları, enerjiyle çalışan ve bakım gerektiren her ekipmanın bulunduğu işletmelerde kullanılır: otomotiv ve yan sanayi, gıda ve içecek üretimi, kimya ve petrokimya, enerji santralleri ve trafo merkezleri, su ve atık su tesisleri, ilaç üretimi, metal ve makine imalatı, tekstil, lojistik depoları, hastane teknik altyapıları, gemi ve tersaneler bunların başında gelir. Organize sanayi bölgelerindeki üretim tesisleri, EKED programlarının en yaygın uygulandığı yerlerdir.
EKED Ekipmanları Tek Başına Yeterli mi?
Hayır. Ekipman, EKED programının görünen yüzüdür; ancak etkili bir uygulama için şunlar da gerekir:
- Makine bazında yazılı kilitleme ve etiketleme prosedürü
- Yetkili ve etkilenen çalışanlara uygulamalı eğitim
- Kilitleme noktalarının sahada belirlenmesi (saha araştırması)
- Periyodik denetim ve prosedür güncellemesi
Locksan Safety olarak ürün tedarikinin yanında EKED eğitimi ve danışmanlık hizmeti de sunuyoruz.
Neden Yerli Üretim EKED Ekipmanları?
Locksan Safety, EKED ekipmanlarını Türkiye’de kendi tesisinde üretir. Bu sayede stok sürekliliği, rekabetçi fiyat, hızlı teslimat ve renk, anahtar sistemi, isim baskısı gibi özelleştirme seçenekleri sunabiliyoruz. İstanbul ve Ankara depolarımızdan Türkiye’nin her yerine gönderim yapıyoruz.
EKED serisinin diğer yazılarında her adımı ayrıntılı olarak ele alıyoruz: Etiketle, Kilitle, Emniyete Al ve Dene.
Sıkça Sorulan Sorular
EKED ekipmanları nelerdir?
EKED ekipmanları; emniyet asma kilitleri, şalter kilitleme cihazları, vana kilitleri, kablo kilitleri, kilit çoklandırıcılar, EKED uyarı etiketleri, grup kilitleme kutuları, fiş ve pnömatik bağlantı kilitleri, EKED istasyonları ve bunları bir arada sunan EKED setleridir.
EKED ve LOTO ekipmanları aynı şey mi?
Evet. EKED, Türkçede “Etiketle, Kilitle, Emniyete Al, Dene” adımlarının kısaltmasıdır; LOTO ise İngilizce “Lockout / Tagout” ifadesinden gelir. Her iki terim de aynı ekipman grubunu anlatır.
Bir işletme EKED’e hangi ekipmanlarla başlamalı?
En azından her yetkili çalışan için bir emniyet asma kilidi ve uyarı etiketi, tesisteki şalter ve vana tiplerine uygun kilitleme cihazları ve grup çalışmaları için çoklandırıcı gerekir. Hızlı başlangıç için hazır EKED setleri pratik bir çözümdür.
EKED ekipmanları yasal olarak zorunlu mu?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene risk değerlendirmesi yapma ve tehlikelere karşı önlem alma yükümlülüğü getirir. Bakım-onarım sırasında tehlikeli enerjinin kontrolü bu önlemlerin başında gelir. Tesise özgü yükümlülükler risk değerlendirmesiyle belirlenir.
EKED ekipmanları ne kadar dayanır?
Doğru kullanılan ve düzenli saklanan ekipmanlar uzun yıllar kullanılabilir. Hasarlı, deforme olmuş veya anahtarı kaybolmuş kilitler ile okunmaz hale gelen etiketler ise hemen değiştirilmelidir.
