Fabrikaların, AVM’lerin ve hastanelerin enerji girişindeki trafo merkezleri ve orta gerilim (OG) hücreleri, tesisin en yüksek enerji seviyesine sahip noktalarıdır. Burada yapılacak bir hata ölümcül sonuçlar doğurur ve ikinci bir şans tanımaz. Bu yazıda trafo ve OG hücre bakımında LOTO uygulamasını ve bilinmesi gereken temel kuralları özetliyoruz.
Önemli: OG tesislerde manevra ve bakım işleri yalnızca yetkilendirilmiş elektrik personeli tarafından, ilgili mevzuata ve tesisin işletme talimatlarına uygun olarak yapılmalıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.
Elektrikte 5 Güvenlik Kuralı ve LOTO
| Kural | Açıklama | LOTO ile ilişkisi |
|---|---|---|
| 1. Ayır | Bölümü tüm beslemelerden kesici ve ayırıcılarla ayır | İzolasyon noktalarının belirlenmesi |
| 2. Kilitle | Tekrar kapanmaya karşı emniyete al | Kişisel kilit + uyarı etiketi |
| 3. Kontrol et | Gerilim olmadığını uygun cihazla doğrula | LOTO doğrulama (dene) adımı |
| 4. Toprakla | Topraklama ve kısa devre yap | Topraklama ayırıcısı / portatif topraklama |
| 5. Perdele | Yakındaki gerilimli bölümleri yalıt | Bariyer ve uyarı levhaları |
Trafo Merkezinde Enerji Kaynakları
- OG besleme: Şebeke girişi, ring hücreleri, diğer trafolar.
- AG tarafından geri besleme: Jeneratör, UPS, paralel trafo veya güneş enerjisi sistemi (bkz. jeneratör ve UPS bakımında LOTO, GES’te LOTO).
- Depolanmış enerji: Kompanzasyon kondansatörleri, kablo kapasitesi, kurulu kesici yayları.
- Kumanda enerjisi: Kesicilerin uzaktan açma-kapama devreleri.
Adım Adım Trafo / OG Hücre LOTO
- Planlama: Tek hat şeması üzerinden çalışılacak bölümü besleyebilecek tüm kaynaklar (OG ve AG) listelenir; manevra sırası yazılı olarak hazırlanır.
- AG tarafını ayırma: Trafonun AG çıkış şalteri açılır ve kilitlenir. Büyük güçlerde bu genellikle bir açık tip devre kesicidir (ACB).
- OG tarafını ayırma: OG kesici açılır, ardından ayırıcı açılır. Ayırıcı kolu veya kumanda anahtarı açık konumda emniyet asma kilidiyle kilitlenir. Kesicinin kumanda enerjisi kesilir.
- Kilit ve etiket: Birden fazla çalışan varsa çoklayıcı veya grup kilitleme kutusu kullanılır; tüm izolasyon noktalarına uyarı etiketi asılır.
- Gerilim kontrolü: Gerilim yokluğu, ilgili gerilim seviyesine uygun gerilim dedektörüyle her fazda kontrol edilir. Bkz. Dene: test adımı.
- Topraklama: Topraklama ayırıcısı kapatılır veya portatif topraklama takılır; kompanzasyon kondansatörleri deşarj edilir.
- Perdeleme: Yakındaki gerilimli hücreler bariyer ve uyarı levhalarıyla ayrılır.
- Devreye alma: İş bitince topraklamalar kaldırılır, herkes kendi kilidini çıkarır ve manevra ters sırayla yapılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Kesiciyi açıp ayırıcıyı açmamak veya kilitlememek
- AG tarafından gelebilecek geri beslemeyi unutmak
- Gerilim kontrolünü yapmadan topraklamaya geçmek
- Kompanzasyon kondansatörlerinin deşarjını beklememek
- Tek kilitle tüm ekibin çalışması
Önerilen Ürünler ve Setler
| Kod | Set | İçerik |
|---|---|---|
| LS-8812S | Grup Loto Kutusu Seti | 31 parça |
| LS-EK-S1100VV | Geniş Kapsamlı Profesyonel Elektriksel Loto Seti | 87 parça |
| LS-X02C | Kişisel Güvenlik Kilitleme Seti | 21 parça |
Şalter tiplerine göre kilit seçimi için şalter kilidi çeşitleri, yük ayırıcılar için yük ayırıcı kilitleme yazılarımıza bakabilirsiniz. Ekibinize özel eğitim için eğitim ve danışmanlık sayfamızı ziyaret edin. Ürünleri teklif sepetine ekleyerek fiyat isteyebilirsiniz. Tüm ürünler etiketleme kilitleme ürünleri sayfamızda.
Sıkça Sorulan Sorular
Trafo ve OG hücre bakımında LOTO nasıl uygulanır?
Bakım yapılacak bölüm, kesici ve ayırıcılarla tüm beslemelerden ayrılır; ayırıcılar açık konumda kilitlenir, gerilimin olmadığı uygun ölçüm cihazıyla doğrulanır, topraklama yapılır ve uyarı etiketleri asılır. Bu işler yalnızca yetkilendirilmiş elektrik personeli tarafından yapılmalıdır.
Elektrikte “5 güvenlik kuralı” nedir?
Gerilim altında olmayan tesislerde çalışmanın temel kurallarıdır: 1) Devreyi aç (ayır), 2) Tekrar kapanmaya karşı emniyete al (kilitle), 3) Gerilim olmadığını kontrol et, 4) Topraklama ve kısa devre yap, 5) Yakındaki gerilimli bölümleri yalıt veya perdele. LOTO, bu kuralların ikinci adımının uygulamasıdır.
Kesiciyi açmak yeterli mi?
Hayır. Kesici yük akımını keser ama görünür bir ayırma sağlamayabilir ve uzaktan kumandayla tekrar kapanabilir. İzolasyon için ayırıcı açılıp kilitlenmeli, kesicinin kumanda enerjisi de kesilmelidir.
Trafo alçak gerilim tarafından beslenebilir mi?
Evet. Jeneratör, UPS veya başka bir trafo üzerinden alçak gerilim tarafından geri besleme olabilir. Bu nedenle trafonun AG çıkış şalteri de açılıp kilitlenmelidir.
Hangi LOTO ürünleri gerekir?
Ayırıcı kolları ve kumanda anahtarları için emniyet asma kilitleri ve çoklayıcılar, AG panolarda açık tip (ACB) ve kompakt şalter kilitleri, grup kilitleme kutusu ve uyarı etiketleri temel ekipmanlardır.
