“Etiketleme kilitleme yönetmeliği” Google’da sık aranan bir ifadedir. İşverenler ve İSG profesyonelleri, kilitleme ve etiketleme (EKED / LOTO) uygulamasının hangi mevzuata dayandığını ve neyin zorunlu olduğunu merak eder. Bu yazıda konuyu ilgilendiren başlıca yasal düzenlemeleri ve uluslararası standartları sade bir dille özetliyoruz.
Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Tesisinize özgü yükümlülükler için İSG uzmanınızın risk değerlendirmesini ve güncel mevzuat metinlerini esas alın.
Türkiye’de Ayrı Bir “Etiketleme Kilitleme Yönetmeliği” Var mı?
Türkiye’de doğrudan “etiketleme kilitleme yönetmeliği” adını taşıyan tek bir düzenleme bulunmamaktadır. Kilitleme ve etiketleme yükümlülükleri; iş sağlığı ve güvenliğine, iş ekipmanlarının güvenli kullanımına ve makine güvenliğine ilişkin mevzuatın genel hükümleri içinde ve işyerinin risk değerlendirmesi sonucunda ortaya çıkar.
Konuyla İlgili Başlıca Düzenlemeler
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
İşverene, işyerindeki riskleri değerlendirme, tehlikeleri kaynağında kontrol etme, çalışanları bilgilendirme ve eğitme yükümlülüğü getirir. Bakım, onarım ve temizlik sırasında makinelerin beklenmedik şekilde çalışması veya depolanmış enerjinin açığa çıkması önemli bir tehlikedir; EKED bu tehlikenin kontrolünde en yaygın yöntemdir.
İş ekipmanlarının kullanımına ilişkin yönetmelik
İş ekipmanlarının bakım ve onarım çalışmalarının, ekipman durdurulmuş ve enerji kaynaklarından ayrılmışken güvenli şekilde yapılmasına ilişkin genel ilkeler içerir. Ekipmanların enerji kaynaklarından ayrılabilmesi ve yeniden bağlanmasının kontrol altında tutulması, EKED uygulamasının özünü oluşturur.
Makine emniyetine ilişkin düzenlemeler
Makinelerin tasarım aşamasında enerji kaynaklarından ayrılmayı ve izolasyon noktalarının kilitlenebilmesini sağlayacak şekilde üretilmesini öngören hükümler bulunur. Bu nedenle modern makinelerde ana şalterler çoğunlukla kilitlenebilir yapıdadır.
Uluslararası Standartlar
| Standart | Kapsam | Türkiye için anlamı |
|---|---|---|
| OSHA 29 CFR 1910.147 | Tehlikeli enerjinin kontrolü (Lockout / Tagout) | Doğrudan bağlayıcı değil; uluslararası referans |
| ISO 45001 | İSG yönetim sistemi | Belgelendirilmiş firmalarda prosedür ve denetim çerçevesi |
| ISO 14118 | Makine güvenliği – beklenmeyen çalışmanın önlenmesi | Makine tasarımı ve enerji izolasyonu için yol gösterici |
Özellikle uluslararası şirketler ve tedarikçileri, iç LOTO prosedürlerini OSHA 29 CFR 1910.147’nin adımlarına göre hazırlar: yazılı prosedür, yetkili çalışan eğitimi, kişisel kilit ve etiket, enerjisizliğin doğrulanması ve periyodik denetim.
Mevzuata Uygun Bir EKED Programı İçin Kontrol Listesi
- Risk değerlendirmesinde bakım-onarım faaliyetleri ve enerji kaynakları ele alındı mı?
- Makine bazında yazılı kilitleme ve etiketleme prosedürleri hazırlandı mı?
- Yetkili ve etkilenen çalışanlara EKED eğitimi verildi mi, kayıt altına alındı mı?
- Kilitleme noktalarına uygun etiketleme kilitleme ürünleri temin edildi mi?
- Her yetkili çalışanın kişisel kilidi ve uyarı etiketi var mı?
- Enerjisizlik testi (Dene adımı) prosedüre eklendi mi?
- Prosedürler ve uygulamalar periyodik olarak gözden geçiriliyor mu?
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
- Prosedürü yalnızca kâğıt üzerinde bırakmak, sahada ekipman bulundurmamak
- Tek bir genel prosedürle tüm makineleri kapsamaya çalışmak
- Taşeron çalışanları programın dışında bırakmak
- Eğitimleri tekrarlamamak ve kayıt tutmamak
Hukuki sonuçlar hakkında genel bilgi için kaza davaları, kuralların özeti için LOTO kuralları ve politikaları sayfalarımıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de “etiketleme kilitleme yönetmeliği” adında ayrı bir yönetmelik var mı?
Bu adla tek başına bir yönetmelik bulunmamaktadır. Kilitleme ve etiketleme yükümlülükleri, başta 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu olmak üzere iş ekipmanları ve makine güvenliğine ilişkin mevzuatın genel hükümleri ile risk değerlendirmesi kapsamında ele alınır.
EKED uygulaması yasal olarak zorunlu mu?
Mevzuat, işverene risk değerlendirmesi yapma ve tehlikelere karşı gerekli önlemleri alma yükümlülüğü getirir. Bakım-onarım sırasında tehlikeli enerjinin kontrolü bu önlemlerin başında gelir. Tesise özgü yükümlülükler için İSG profesyonelinizin değerlendirmesini esas alın.
OSHA 29 CFR 1910.147 Türkiye’de geçerli mi?
OSHA bir ABD düzenlemesidir; Türkiye’de doğrudan bağlayıcı değildir. Ancak LOTO uygulamaları için uluslararası referans kabul edilir ve birçok kurumsal firma iç prosedürlerini bu standarda göre hazırlar.
ISO 45001 LOTO’yu kapsar mı?
ISO 45001 bir iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi standardıdır. Tehlikelerin belirlenmesi ve kontrolü yaklaşımı, enerji izolasyonu prosedürlerinin yazılı, uygulanır ve denetlenebilir olmasını destekler.
Kaza durumunda LOTO uygulamasının olmaması ne anlama gelir?
Kaza sonrası süreçlerde gerekli güvenlik önlemlerinin alınıp alınmadığı incelenir. LOTO uygulamasının bulunmaması işverenin sorumluluğunu artırabilir. Ayrıntılar için kaza davaları sayfamıza bakabilirsiniz; hukuki konularda bir avukata danışılmalıdır.
