Gıda üretim tesisleri; konveyörler, mikserler, kesiciler, dolum ve paketleme makineleri, buhar ve sıcak su hatlarıyla dolu, sürekli temizlenen ortamlardır. Bu ortamlarda kazaların önemli bir kısmı üretim sırasında değil, temizlik, ayar ve sıkışma giderme sırasında yaşanır. Bu yazıda gıda sektöründe LOTO uygulamasını, riskli ekipmanları ve gıda tesislerine uygun EKED ekipmanlarını anlatıyoruz.
Gıda Tesislerinde En Riskli Anlar
- Temizlik (sanitasyon): Koruyucular açılır, makine içine el ile müdahale edilir.
- Sıkışma giderme: Konveyör ve paketleme makinelerinde ürün sıkışmaları.
- Ürün değişimi ve ayar: Kalıp, bıçak ve format parçası değişimi.
- Bakım: Motor, redüktör, pompa ve vana bakımları.
- Tank ve silo girişi: Kapalı alanlarda karıştırıcı ve besleme hatları.
Gıda Makinelerinde Enerji Kaynakları
| Ekipman | Başlıca enerjiler | Kilitleme noktası |
|---|---|---|
| Konveyörler | Elektrik, yerçekimi (eğimli bantlar) | Motor şalteri / emniyet şalteri |
| Mikser ve karıştırıcılar | Elektrik, mekanik (dönen kanatlar) | Ana şalter + kapak |
| Dolum ve paketleme makineleri | Elektrik, pnömatik, ısı (kapama çeneleri) | Şalter + hava vanası |
| Kesici ve dilimleyiciler | Elektrik, mekanik (bıçak) | Fiş veya şalter |
| CIP ve proses hatları | Sıcak su, buhar, kimyasal, pompa | Vanalar + pompa şalteri |
| Fırın ve pişiriciler | Elektrik, gaz, ısı | Şalter + gaz vanası |
Her ekipmanın enerji kaynakları ve izolasyon noktaları yazılı kilitleme ve etiketleme prosedüründe tanımlanmalıdır. Enerji türleri hakkında ayrıntı için enerji izolasyonu nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Gıda Tesislerine Uygun EKED Ekipmanları
- Plastik gövdeli emniyet kilitleri: Yıkamaya ve korozyona dayanıklı, hafif ve iletken olmayan plastik çene emniyet kilitleri veya paslanmaz çelik çeneli modeller.
- Renk kodlu kilitler: Bakım, sanitasyon ve elektrik ekiplerini renkle ayırmak için. Bkz. EKED kilit renkleri.
- İletken olmayan çoklayıcılar: plastik çoklayıcılar, temizlik ekipleri gibi birden fazla çalışanın aynı noktada çalıştığı durumlar için.
- Vana kilitleri: CIP ve proses hatlarındaki küresel ve kelebek vanalar için.
- Fiş kilitleri: Fişli dilimleyici ve küçük makineler için elektrik fişi kilitleme cihazı.
- Grup kilitleme kutuları: Hat duruşları ve büyük temizliklerde çok noktalı izolasyon için grup kilitleme kutuları.
- LOTO istasyonları: Ekipmanların hijyenik ve düzenli saklanması için duvara monte EKED istasyonları.
Temizlik Sırasında LOTO (Adım Adım)
- Planlama: Temizlik prosedürüne her makinenin izolasyon noktalarını ekleyin.
- Bildirim: Üretim ve sanitasyon ekiplerini bilgilendirin.
- Durdurun: Makineyi normal şekilde durdurun; hareketli parçaların tamamen durmasını bekleyin.
- Ayırın ve kilitleyin: Elektrik, hava ve gerekiyorsa su/buhar beslemelerini kilitleyin; her temizlik çalışanı kendi kilidini takar.
- Etiketleyin: Yıkamaya dayanıklı EKED uyarı etiketlerini asın.
- Kalan enerjiyi giderin: Pnömatik basıncı tahliye edin, sıcak yüzeylerin soğumasını bekleyin, bıçakları sabitleyin.
- Doğrulayın: Makineyi çalıştırmayı deneyerek hareket etmediğini teyit edin (Dene).
- Temizliği yapın ve geri alın: Koruyucular takılır, ekipman kontrol edilir, kilitler prosedüre uygun sırayla kaldırılır.
Sık Yapılan Hatalar
- “Kısa süreli” temizlik veya sıkışma giderme için kilitleme yapmamak
- Yalnızca acil stopa basıp makine içine el sokmak
- Dolum makinelerinde pnömatik basıncı tahliye etmemek
- Temizlik ekibine kişisel kilit vermemek
- Yıkamaya dayanıksız kâğıt etiketler kullanmak
Gıda Tesisleri İçin Hazır Çözümler
Elektrik ve vana kilitlerini bir arada sunan LS-X02CY Fabrika Model Karışık Big LOTO Seti ve LS-LG033 gibi EKED setleri gıda tesisleri için pratik bir başlangıç noktasıdır. Tesisinize özel ihtiyaç analizi için eğitim ve danışmanlık hizmetimizden yararlanabilirsiniz. Tüm ürünler etiketleme kilitleme ürünleri sayfamızda.
Sıkça Sorulan Sorular
Gıda sektöründe LOTO zorunlu mu?
Gıda üretim tesislerinde bakım, temizlik ve arıza giderme sırasında tehlikeli enerjilerin kontrolü İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı kapsamındaki genel yükümlülüklerin bir parçasıdır. Uygulama yöntemi risk değerlendirmesine göre belirlenir; LOTO bu riskleri kontrol etmenin en yaygın kabul gören yöntemidir.
Temizlik (sanitasyon) sırasında da kilitleme gerekir mi?
Evet. Gıda tesislerinde kazaların önemli bir kısmı temizlik sırasında, koruyucuların açıldığı ve makinelerin kısa süreli durdurulduğu anlarda yaşanır. Makinenin içine el veya vücut girecekse makine LOTO ile izole edilmelidir.
Gıda tesislerinde hangi LOTO ekipmanları tercih edilir?
Yıkanabilir ve korozyona dayanıklı plastik gövdeli emniyet kilitleri, iletken olmayan çoklayıcılar, nem ve yıkamaya dayanıklı etiketler, kollu vanalar için ayarlanabilir vana kilitleri ve çok noktalı işler için grup kilitleme kutuları yaygın olarak kullanılır.
CIP (yerinde temizlik) hatlarında LOTO nasıl yapılır?
CIP hatlarında sıcak su, buhar ve kimyasal (asit/kostik) enerjileri bulunur. Tank veya hatta girilmeden önce besleme vanaları kapatılıp kilitlenir, pompalar elektriksel olarak kilitlenir, hat boşaltılır ve sıcaklık ile kimyasal kalıntı kontrol edilir.
Soğuk depo ve amonyaklı soğutma sistemlerinde nelere dikkat edilir?
Amonyaklı soğutma sistemlerinde vanaların kilitlenmesi ve hattın boşaltılması özel uzmanlık gerektirir. Bu sistemlerde çalışmalar yalnızca yetkili ve eğitimli personel tarafından, sisteme özel prosedürlerle yapılmalıdır.
